Bilişsel Davranışçı Terapinin İşleyişi

Klinik Psikolog Aylin Özeren - Diğer Yazıları için...

 

Bilişsel Davranışçı Terapi bilimsel olarak test edilmiş çok sayıda farklı rahatsızlık tanısında etkinliği yüzlerce klinik çalışmayla kanıtlanmış az sayıda psikoterapi yaklaşımından biridir.  Diğer farklı psikoterapi yaklaşımlarından bazılarının da benimsediği şekilde şimdiye ve bugüne odaklı, daha kısa süreli ve sorun çözme odaklıdır.  Seanslarda danışanların yeni bazı becerileri sonraki yaşamları boyunca kullanabilecekleri şekilde öğrenmeleri hedeflenir.  Bu beceriler arasında, geliştirmiş oldukları hatalı düşünme şekillerini, zorlayıcı inançlarını, diğer insanlarla sürdürülen zarar veren ilişki kurma biçimlerini ve davranışlarını değiştirmek, etkin, gerçekçi ve seçenekli düşünme üzerinden etkin başa çıkışlar ve ilişki kurma becerileri geliştirmek bulunur.

 

Bilişsel Davranışçı Terapinin Teorisi

 

Bilişsel davranışçı terapi ‘olayları nasıl algıladığımız nasıl hissettiğimizi belirler’ ifadesiyle tanımlanabilecek bir bilişsel model üzerine dayandırılmıştır. Örneğin bir sergide sunulan aynı esere bakan iki kişiden biri eserin ne kadar yaratıcı ve özgün olduğunu düşünüp etkilenir ve keyifli hissederken, diğer kişi “pek de sergiye konacak bir ürün değil, hiç beğenmedim” şeklinde düşünüp hayal kırıklığı ve hoşnutsuzluk yaşayabilir.  O yüzden bireylerin duygu durumları ve ne hissettikleri içinde bulundukları durumdan daha çok o duruma ilişkin ne düşündükleri ve olayı nasıl değerlendirdikleri ile bağlantılıdır.  İnsanlar baskı altında ve zorlayıcı durumlarla baş etmek durumunda kaldıklarında, değerlendirmeleri yanlı olabilir ya da gerçekçi olmayabilir.  

 

Bilişsel Davranışçı Terapi Nasıl Yardımcı Olur?

 

Bilişsel davranışçı terapi kişiye kendi zorlayıcı ve hatalı olabilecek düşüncelerini belirlemeye ve bunların ne ölçüde gerçekçi olduğunu saptamaya yardımcı olur.  Bu düşüncelerin gerçekçi olmadıkları ölçüde değiştirilip kişinin daha dengeli, gerçekçi ve seçenekli düşünebilmesini sağlamak bilişsel davranışçı terapinin hedeflerindendir. Aynı olaya dönüşlü, daha gerçekçi bakabilmek duygu durumu ve hisleri olumlu yönde değiştirecektir.  Bu terapi aynı zamanda kişinin etkin sorun çözme ve tepki verme becerilerini geliştirmesini hedefleyerek seans içi ve seans dışı, aşamalı, deneysel ve planlı çalışmalar ile davranış değişiklikleri sağlamaya yardımcı olur.

 

Bir Terapi Seansında Neler Olur? 

 

Her seansta biliişsel davranışçı terapist danışanın hafta içinde karşılaştığı sorunları ya da karşılaşabileceğini düşündüğü sorunları belirlemesinde yardımcı olur. Sonra sorularla danışanın sorunlarla başa çıkışında yönelmiş olduğu ve etkin sorun çözmünü engellemiş olabilecek unsurları belirlemeye yönelir.  Bu belirlemeden sonra terapist danışanına çalışmak isteyebileceği alanı, nereden başlamak isteyebileceğini sorar.  O yüzden çalışma gerek terapi hedeflerini gerek seans hedeflerini belirleme açısından terapist hasta işbirliğinde, danışanın ve terapistin birlikte etkin katılım gösterdiği bir süreçte ilerler. İkisi birlikte bir eylem planı hazırlayarak seans içindeki öğrenmeyi ve edinimi hafta içinde olası sorunların etkin çözümünde ya da denenecek girişimlerde düşünce ve duygu değişimini yaratmak üzere nasıl kullanabileceklerini belirlerler.  Bu süreç hastanın kendi iyileşme süreçlerine aktif katılımını sağlar ki bu şekilde kişi iyileşmenin düşünce ve davranışlarda ufak değişimler yaratmakla olası olduğunu görür.  Çalışma sonlandığında ise kişi terapide öğrendiklerini bire bir günlük yaşantısında uygulama becerisini daha önceki duygu durum ve başa çıkışa dönmeden kullanabilir duruma gelir.

 

Terapi Ne Kadar Sürer?

 

Hizmeti sunan kurumun zorlayıcı koşulları olmadıkça terapist ve danışan arasındaki işbirliği ile haftada bir gerçekeleştirilen seanslarla terapi hedefleri yakalanıp danışanın kendini iyi hissettiği, sorunlarla etkin şekilde başa çıkabildiği, zorlayıcı belirtilerin kaybolduğu bir noktada seans sıklığı düşürülerek sonlandırmaya gidilir. Bu süre, çalışmanın etkilerini haftalar içinde gösterip sürecin aylar içinde olumlu bir değişim yaratabildiği bir süredir.  Bazı durumlarda 14 ila 18 haftada sonuç alınabilirken hedeflere ulaşıp değişimi kalıcı kılana dek 6 ay ya da bir yıl sürebilir.  Süreç içinde ulaşılmış hedefler üzerine yeni farklı hedefler eklendiğinde ya da sorun yaşanan farklı alanların getirilen ilk sorunla bağlantıları üzerinden değişim hedefleri genişletildiğinde terapist ve danışan birikte devam etme kararı alabilirler.

 

Terapiye Başlamadan Önce...

 

Böyle bir çalışmaya başlamadan önce yapabileceğiniz ilk şey bazı hedefler koymak olmalıdır. Kendinize terapi sonlandığında nasıl daha farklı olmak istediğinizi sorun.  Bu soruyu olasılıkla terapistiniz de soracaktır. Hayatınızın farklı alanlarında, işinizde, çalışma hayatınızda, aile yaşantınızda, sosyal yaşantınızda, özel yaşantınızda nasıl daha farklı olmak istediğinizi sorun. Hayatınızdaki insanlarla, yakınlarınızla ve sosyal çevrenizle, iş arkadaşlarınızla nasıl daha farklı bir ilişki içinde olmak istediğinizi değerlendirin.  Daha içten ve yakın mı olmak istersiniz? Yoksa daha uzak ve güvenli mi?  Günlük yaşantınızda sorun oluşturan duygulanımlarınızı ve tepkilerinizi değerlendirin.  Nasıl daha farklı hissetmek, nasıl daha farklı davranmak ve görülmek isterdiniz?  Size özel yaşantıdaki kişisel ilgi alanlarınızda, bedensel, ruhani, zihinsel, eğlence alanlarında daha farklı neler yapmak istersiniz? Hangi eylemleri azaltmak hangilerini arttırmak isterdiniz? Manevi yaşantınızı zenginleştirmek, bedensel hareketliliğinizi arttırmak, bazı alışkanlıkları sonlandırmak ya da belirli alanlarda kendinizi geliştirmek  mi isterdiniz? Çalışmaya başlamadan önce bunlar üzerine kafa yorabilir ve terapistinizle bir değişim hedefleri listesi oluşturabilirsiniz. Terapistiniz bunların önceliklerini, hangilerini terapi seanslarında, hangilerini kendi başınıza çalışabileceğinizi belirlemekte size yardımcı olacaktır.

 

Terapiden En Yüksek Verim İçin...

 

Bir yolu, terapistinize terapi sürecinizi destekleyici, bilgilendirici okumalar ve kitaplarla ilgili önerisini danışmak olabilir. Diğer bir yol ise her seansa önceki seansta ne öğrendiğiniz ile ilgili düşünüp o seansta neler üzerine konuşmak istediğinizi not düşerek hazırlanmak olabilir. Bir diğer yol ise terapi seansınızdaki deneyimi günlük yaşantınıza olabildiğince taşımaya çalışmaktır. Terapistiniz düşünme şeklinizdeki değişimi ve takip eden hafta içinde uygulayacaklarınızı hatırlatmaya yönelik notları ve çalışma sayfalarını size sunacaktır.